Hildegonda, de eeuwenoude legende van Waterlandkerkje

De legende luidt als volgt: een visser uit Oostburg ving, na een dag vruchteloos vissen in de Blontrok, een zeemeermin in zijn netten. Zij smeekte hem haar terug te laten keren naar de zee, maar de visser wilde geld met haar verdienen door haar op de markt in Oostburg tentoon te stellen. Er kwam juist een voerman uit Waterlandkerkje voorbij die van een afstand getuige was van het voorval. Hij rende eropaf, gooide de visser in het water en bevrijdde de zeemeermin, die onder water dook en wegzwom. Inmiddels waren boeren en arbeiders die in de buurt aan het werk waren op de consternatie afgekomen. Toen verscheen de meermin, Hildegonda geheten, opnieuw en ze sprak een profetie uit: Waterlandkerkje zou nog lang een klein dorp blijven, maar eens zouden de Kerkjenaren het dorp in eendracht tot groei en bloei brengen. Daarna verdween Hildegonda en niemand heeft haar ooit nog gezien.

In het wapen van Waterlandkerkje, ontstaan in 1669 als nederzetting rond een kerk en ‘t Kerkje genoemd  (deze naam wordt in de volksmond nog altijd gebruikt) is ook een zeemeermin afgebeeld.  

Foto: Johan Faes jr.

Het opgraven en begraven van de kermis te Waterlandkerkje

Om te weten te komen wanneer voor het eerst in een bepaald dorp kermis gevierd werd, zou men in vele gevallen een paar honderd jaar terug moeten gaan zoeken. In vele dorpen was dit volksvermaak er in de vorige eeuw ook al. De wijze waarop dat gevierd werd kwam in die tijd in de verschillende plaatsen in grote trekken overeen.

Toch waren er soms traditionele en opmerkelijke verschillen. In Waterlandkerkje was er een bepaalde manier van kermisvieren, die voor de plaatselijke Nederlandse hervormde predikant ds. J. Was, van 1839 tot 1852 woonachtig in Waterlandkerkje, aanleiding was daarover een geschrift te laten verschijnen, namelijk “Het opgraven en begraven van de kermis”.

Daaruit blijkt dat wat hij daarover vertelt, van eigen waarneming afkomstig is. Hij zag het kermisvieren niet alleen als een gelegenheid om plezier te maken met dans en drank. Hij bekeek het ook als een jaarlijks terugkomend sociaal verschijnsel. Immers hij schrijft dat zijn dorpsgenoten reeds dagen en weken tevoren naar dit feest uitzagen en ernaar hunkerden. Dit was te verklaren omdat het een lichtpunt betekende in hun anders vrij eentonig bestaan van zware arbeid en zorgen. Het was een uitlaatklep om zich een paar dagen te ontlasten van hun sleurbestaan.

Wanneer men de tijd van ds. J. Was in de vorige eeuw in dit verband vergelijkt met onze tegenwoordige tijd met zijn vele ontspanningsmogelijkheden en beter sociaal bestaan, moet men niet veel fantasie hebben om zich te kunnen voorstellen wat een jaarlijkse kermis in die tijd voor dorpsbewoners betekende.

Lees meer: Het opgraven en begraven van de kermis te Waterlandkerkje
Foto: Johan Faes jr.

Waterlandkerkje anno nu

Waterlandkerkje is een dorp in de gemeente Sluis, in de Nederlandse provincie Zeeland. Het dorp, gelegen aan de weg Oostburg-IJzendijke (N676) en de weg naar de Belgische grens richting Waterland-Oudeman en Sint-Margriete, heeft 549 inwoners (december 2014). De belangrijkste voorzieningen van het dorp zijn het dorpshuis, het clubgebouw van de krulbolvereniging "De Meermin" en de dorpsbus van Stichting Dorpsbus Waterlandkerkje voor met name het vervoer van basisschool leerlingen naar de openbare basisschool "De Schuttershoek" in IJzendijke.

Waterlandkerkje is regionaal vooral bekend door de vele kerkconcerten die er worden gegeven en de "Meerminnefeesten",die ieder jaar in het weekend na Pinksteren worden georganiseerd. Leuk om te weten: Waterlandkerkje ontstond in de 17e eeuw op een driesprong van dijken. Het fragiele ‘zaalkerkje’ is gebouwd in 1674. Waterlandkerkje behoort tot de mooiste plaatsnamen van Nederland.